अन्वयार्थ आणि श्लोक ह्यांचे सविस्तर अर्थ विशद करणारी गीताप्रवचने

नमस्कार. गीताप्रेमी साधकहो,
सुप्रभात!
मंडळी, शास्त्र स्पष्टपणे असं सांगतं की, आपल्या मनामध्ये, अंतःकरणामध्ये तीन प्रकारचे दोष असतात. १) मल २) विक्षेप ३) आवरण. अगदी थोडक्यात मल म्हणजे मनाची अस्वस्थता. मनामध्ये अनेक प्रकारच्या आवडीनावडी असल्यामुळे मन अनेक वेळा अस्वस्थ राहतं. अगदी साधं. प्रवचनाला गेलात, तुमच्या नेहमीच्या जागी दुसरंच कुणीतरी बसलं आहे, झालं मन अस्वस्थ होतं की नाही? हा आहे मल. दुसरा विक्षेप. त्याच मनात चंचलतापण आहे. मन एका विषयात फार काळ रमत नाही. या विषयावरून त्या विषयावर उड्या मारत राहतं. ही जी चंचलता आहे तो आहे विक्षेप. आणि तिसरं आवरण, झाकण, पडदा. आधीच्या दोन अवस्था, मनाची अस्वस्थता आणि चंचलता, त्यांमुळे आपण वस्तुतः आत्मा असूनही, आणि आत्मा २४ तास आपल्याजवळ असूनही त्याचं दर्शन, त्याची जाणीव आपल्याला होत नाही, हे आहे आवरण. मनातली ही अस्वस्थता नष्ट करण्यासाठी निष्काम कर्मयोग ही साधना गीता सांगते. मनातले विक्षेप, चंचलता कमी करण्यासाठी उपासना करणं आवश्यक असतं आणि या दोन साधनांनी अंतःकरण शुद्ध झालं की, 'तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया'. मग सद्‌गुरूंना मनोभावे शरण जाऊन शास्त्रांचा अभ्यास, चिंतन, मनन अशा मार्गांनी आणि गुरुकृपेने आत्मज्ञान होतं. हा आहे प्रवास. यामध्ये प्रत्येक पायरीला महत्त्व आहेच की. हे झालं 'तू' शब्दाबद्दल विवेचन. आता पुढे. अज्ञान आहे आपल्या स्वरूपासंबंधी, म्हणजे काय? तर फक्त फरक आहे जाणण्याचा. नवीन काही प्राप्त करायचं नाही. आज आमचं ज्ञान आहे, मी म्हणजे हा देह. आता हे ज्ञान नसून अज्ञान आहे. हे कसं जाईल ? तर मी देह नाही या विचाराने. म्हणजेच ज्या विषयाचं अज्ञान असतं ते त्याच विषयाच्या ज्ञानाने नष्ट होतं, आणि हा आपला सर्वांचा अनुभव आहे. अगदी रोजच्या व्यवहारातलासुद्धा. समजा मला गणित कठीण जातं, त्याचं अज्ञान आहे. तर मी संगीताचा अभ्यास करून माझं गणिताचं अज्ञान नाही जाणार. कदाचित वाढेल. कारण संगीताचा संबंध आहे प्रेमाशी, भावनेशी, आणि गणिताचा आहे बुद्धीशी. तेव्हा ते अज्ञान घालवण्यासाठी गणिताचाच अभ्यास करावा लागेल. या ठिकाणी भगवंत अशा व्यक्तीबद्दल सांगताहेत की, ज्याचं स्वस्वरूपाचं अज्ञान नष्ट झालेलं आहे. कशामुळे ? स्वस्वरूपाच्या अभ्यासामुळे, ज्ञानामुळे. म्हणजे मग हे कसं झालं, ही विचार करण्याची पद्धत काय आहे; ते जाणलं आणि तसा विचार केला, तर आपलीही प्रगती ज्ञानप्राप्तीकडे होऊ शकेल.असो. अधिकचा विचार उद्याच्या *जीवनगीतेत* करूया.
आणखी वाचा ....